Namazların Birleştirilerek Kılınması (Cem'-i Salâteyn) Veya Kazâya Bırakılması

Eski hukukumuzda işçinin ibâdet hakkını yakından ilgilen¬diren iki konu daha vardır: Namazların birleştirilerek kılınması veya kazâya bırakılması. Şimdi de bunlar hakkında özet bilgi¬ler verelim:

a) Namazların Birleştirilmesi (Cem'-i Salâteyn): Müslüman bir şahsın, meşrû' özürler sebebiyle namazıyla ikindi na¬mâzını veya akşam namazıyla yatsı namazını birleştirerek kıl¬masına cem'-i salâteyn denmektedir. Eğer öğle namazı vaktinde ikindi ve akşam namazı vaktinde yatsı namazı birleştirilerek kı¬lınacak olursa, buna cem'-i takdîm; tersi vâki' ise buna da cem'-i tehîr adı verilmektedir[22]. Acaba bu imkândan işçi de yarar¬lanabilecek midir? Bu sorunun cevâbı için çeşitli mezheplerde¬ki fıkhî durumu kısaca gözden geçirelim, sonra da Müslüman Türklerin genellikle resmî mezhep olarak kabul ettiği Hanefî mezhebi açısından konuyu tahlil edelim:

Hanefi hukukçularına göre ise, hac ibâdetini yaparken Arefe'deki öğle ile ikindinin ve Müzdelife'deki akşam ile yatsı¬nın birleştirilerek kılınması dışında, cem'-i salâteyn câiz değil¬dir. Ancak Hanefi hukukçuları, günümüzde işçi ve memurları yakından ilgilendiren önemli bir fetvâ vermişlerdir. O da, zarû¬ret anında diğer mezheplerden birini, o mezheplerin öngördü¬ğü şartlara uyarak taklît etmektir. Bütün meşrû' yolları dene¬mesine rağmen namazını kılamayacağını anlayan işçi, yukar¬ıdaki izahlardan anlaşıldığına göre, sadece Hanbeli mezhebini taklît ederek, öğle ile ikindiyi veya akşam ile yatsıyı birleştire¬rek kılabilecektir. Bu yola başvurabilmesi için başka meşrû' yo¬lun kalmaması ve işçinin işinden olma ile karşı, karşıya bulun¬ması şarttır. Hanbelilere göre, namazların birleştirilmesinin şart¬larını da yerine getirecektir. Bu sebeple bunları kısmen ayrıntılı olarak zikrettik. Diğer mezheplere göre, zaten câiz değildir. Bazı Hanefi hukukçuları, zarûret hâli dışında da taklîdin câiz oldu¬ğunu zikretmişlerdir.

b) Şimdi de kazâ meselesini kısaca özetleyelim: Namazların vaktinde kılınamadığından kazâya bırakılma¬sını gerektiren hâller, çeşitli mezheplere göre, yine çeşitlilik ar¬z etmektedir. Ancak bunları, namazların birleştirilmesi için meşrû' sebep teşkîl eden hâller olarak özetleyebiliriz. Bu genellemeye göre, Hanbeliler dışında, işçilerin işlerinden dolayı, namazı ka¬zaya bırakmalarını câiz gören İslâm hukukçusu mevcut değil¬dir. Hanbelilere göre de yine, namazları birleştirerek kılmakta mümkün olmadığı takdirde, namaz kazâya bırakılabilecektir. Ha¬nefi mezhebindeki hükümleri daha tafsilatlı olarak görelim:
Namazın kazâya bırakılmasına meşrû' sebep teşkil eden hâllere misâl olarak, Hanefi hukukçuları, düşman korkusu, ebe için çocuğun ölüm tehlikesi, uyku, unutma ve vakit konusun¬daki aldanmayı zikretmişlerdir. Maişet için çalışma, bunlar ara¬sında yer almamaktadır. Ancak kazâya kalan namazların edâ¬sı, ailenin geçimini temin için çalışma ve bir kısım hukukçula¬ra göre ihtiyâçları temin etme amacıyla tehîr edilebilir. O hal¬de işçinin durumu, namazların kazâya bırakılması için değil, sa¬dece kazâya bırakılan namazların edâsının tehiri için meşrû' se¬bep teşkil etmektedir. Diğer hukukçular da aynı kanaattedirler.

http://forum.hizmetkar.org/showthread.php?tid=759
http://www.osmanli.org.tr/dosyaara.php?bolum=2&id=362